تحليلي است از مقوله روشنفكري و كيفيت پيدايش روشنفكران و ارزشيابي افكار و اعمال آنان. در اين كتاب سعي شده معيارهاي صحيح و ناصحيح روشنفكري مورد بازخواني قرار گيرد و تكليف روشنفكر و روشنفكري در ايران در سده اخير مشخص گردد. نگارنده ضمن مقايسه روشنفكران غربي و روشنفكران ايراني به مراحل پيدايش روشنفكري در غرب و اروپا اشاره نموده و خدمات و لطمات روشنفكران ايراني را بررسي نموده است. وي يكي از لوازم روشنفكري را آزادانديشي و نه تقليد كردن از فرنگ و غربي‏‌ها عنوان كرده و معتقد است كه روشنفكري به خودي خود هيچ‏گونه ضرري ندارد، بلكه اثرات مثبت يا منفي آن به نوع بينش روشنفكران و عملكرد آنان در زمينه‌‏هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي برگشت مي‏‌كند. وي مذهب‌‏زدايي و نقد و در حاشيه بردن مذهب توسط روشنفكران ايراني را بزرگ‏ترين اشتباه آنان دانسته و معتقد است كه آنان در اين زمينه از غرب و روشنفكران غربي تبعيت و تقليد كرده‏‌اند و در مجموع مي‏‌توان گفت، روشنفكران ايراني بيشتر مقلد بوده‏‌اند تا آزادانديش.